Vacbalodi - Được sở hữu một "em" Minsk "nuột" là mong mỏi của không ít người yêu dòng xe 2 kỳ đặc biệt này nhưng hỏng hóc về hệ thống điện là bệnh phổ biến nhất trên dòng xe “xã hội chủ nghĩa” này.

 

Nếu một ngày, bạn đang cùng chiếc Minsk thong dong khám phá miền đất mới, bỗng chiếc xe tắt hẳn máy, ra sức tăng ga cũng không thấy bất cứ hiện tượng gì. Đó là khi bạn cần “hiểu” hơn nữa chiếc xe của mình. Thao tác đầu tiên đối với hiện tượng xe đang đi bị tắt máy là kiểm tra điện và xăng. Trong khuôn khổ bài viết này, Autocar Vietnam sẽ đề cập đến vấn đề về hệ thống điện – bệnh thường gặp nhất trên Minsk.

 

Nhận biết hiện tượng

 

Việc đầu tiên sau khi dừng xe trong trường hợp xe đột ngột tắt máy là bạn kiểm tra xăng còn trong bình không, sau đó tiến hành kiểm tra phần điện. Trong hệ thống điện của Minsk, bạn cần thử bu-gi, thao tác khá đơn giản. Tháo hẳn cả bu-gi ra ngoài, sau đó để phần vỏ bu-gi chạm vào phần khung sườn của xe, tiến hành đạp nổ, nếu có tia lửa điện bắn ra giữa 2 điện cực là bu-gi và điện còn tốt. Cần lưu ý khi cầm dây bu-gi tránh trường hợp bị điện giật.
 

Thử cuộn nổ bằng cách dí sát đầu dây lửa vào lõi rô-to và đạp nổ, nếu có tia lửa điện là cuộn nổ còn tốt

Nếu bu-gi không đánh điện hoặc đánh điện yếu, bạn cần tháo hẳn nắp chụp bu-gi và chỉ thử phần dây cao áp này với phần khung sườn (bởi dây mát đã được nối thẳng vào khung sườn), để đầu dây cách vỏ máy khoảng 0,5 – 1cm và đạp nổ. Nếu có tia lửa điện phát ra giữa đầu dây và vỏ máy là hệ thống điện còn tốt, lúc này bạn thử thay bu-gi và đạp nổ lại. Nếu không có tia lửa điện phát ra, đó là lúc bạn trở thành “thợ máy” thực sự.

 

Kiểm tra cuộn nổ

 

Không có tia lửa điện phát ra khi đã thử bằng phương pháp nêu trên có nghĩa là không có điện dẫn ra sau mô-bin. Trong ba bộ phận chính của hệ thống xe Minsk là: cuộn điện, TK, mô-bin thì cuộn điện là nơi hay xảy ra sự cố nhất.
 

Có 8 cuộn điện trên xe Minsk, trong đó 2 cuộn nổ rất khác biệt

Tiến hành mở lốc máy phía bên phải của xe, bạn sẽ nhìn thấy cả cuộn điện của máy. Ở đó có 8 cuộn dây bao gồm 6 cuộn giống nhau là điện cấp cho đèn còi và 2 cuộn còn lại là cuộn nổ. Bạn tháo cực điện đầu tiên trên cuộn nổ, lấy riêng dây cuộn nổ (dây không nối vào vỏ xe) ra và dí sát vào phần rô-to ở giữa cuộn điện. Tiến hành đạp nổ, nếu có tia lửa điện phát ra ở điểm tiếp xúc là cuộn nổ còn tốt, lúc này ta sẽ chuyển sang kiểm tra TK và mô-bin. Nếu không có tia lửa điện nào phát ra nghĩa là cuộn nổ đã bị hỏng và cần thay thế.

 

Mở toàn bộ cuộn điện, lấy 2 cuộn nổ ra và thay bằng 2 cuộn nổ mới. Nguyên nhân dẫn tới việc hỏng cuộn nổ là do quá trình chạy liên tục ở tốc độ cao, máy nóng gây cháy cuộn nổ cung cấp cho quá trình đánh lửa của bu-gi. Chạy tốc độ thấp mà vẫn bị cháy cuộn nổ là do vô lăng từ quay không đồng tâm dẫn tới hiện tượng va quệt vào rô-to gây cháy.

 

Đa phần cuộn nổ sử dụng trên các chiếc xe Minsk hiện nay đều đã được làm lại nên chất lượng không còn tốt, từ chất liệu dây đồng cho đến phần nhựa bọc ngoài. Khi chạy liên tục trong thời gian dài, máy nóng rất dễ gây cháy phần nhựa bọc từ đó cháy luôn cả cuộn nổ. Lời khuyên của chúng tôi là bạn cần mang dự phòng cuộn nổ, bởi sự cố cuộn nổ được xem là phổ biến nhất ở Minsk hiện nay. Nếu có thể, hãy "lùng" mua hoặc tìm ở các bãi xe cũ cuộn điện và cuộn nổ còn nguyên bản của Nga, Belarus...
 

TK thường nằm ngay phía dưới yên xe

Kiểm tra TK

 

Nếu cuộn nổ làm việc bình thường mà bu-gi vẫn không đánh lửa, hãy kiểm tra TK. TK ở xe Minsk được xem như IC ở các xe đời mới hiện nay. Đa phần thì bộ phận này rất ít khi hỏng, đó cũng là lý do vì sao tới nay hầu hết Minsk vẫn sử dụng TK cũ mà không cơ sở nào sản xuất TK mới. Nguồn TK của Minsk hiện nay rất dễ tìm ở các bãi xe cũ với giá khá rẻ (khoảng trên dưới 100.000 đồng). Cũng chính vì thế mà dân đi Minsk thường mang theo một chiếc để dự phòng trường hợp hỏng hóc bất thường.

 

Để kiểm tra TK, bạn tháo một đầu dây ở cực tương ứng với chữ K trên vỏ sau đó để tiếp xúc với phần vỏ của TK và đạp nổ. Nếu có hiện tượng điện “tách tách” ở điểm tiếp xúc là TK còn tốt, nếu không thì cần thay TK dự phòng. Tất nhiên, trường hợp này bạn phải kiểm tra toàn bộ hệ thống dây dẫn xem có bị đứt, chạm mát hoặc chập cháy chỗ nào không trước khi tiến hành thử tất cả các bộ phận khác.

 

Kiểm tra mô-bin

 

Mô-bin là bộ phận cuối cùng của hệ thống điện trước khi ra bu-gi. Thông thường mô-bin của xe Minsk nằm phía dưới bình xăng. Lời khuyên từ những tay chơi Minsk lâu năm là nếu không tìm được mô-bin nguyên bản của xe thì có thể thay bằng mô-bin của xe Honda Cub dùng rất bền.
 

Hệ thống dây dẫn bị chắp nối nhiều cũng là nguyên nhân gây sự cố

Hiểu một cách đơn giản, mô-bin là bộ phận làm tăng điện áp để kích bu-gi tạo tia lửa điện đốt cháy nhiên liệu khi đạp nổ và vận hành xe, do đó nguồn điện tạo ra sau mô-bin thường có hiệu điện thế rất lớn (thường gọi là cao áp). Kiểm tra mô-bin bằng cách chú ý dây dẫn vào và ra xem có bị đứt hay chạm mát ở đâu đó. Nếu dây tốt, bạn dùng găng tay cao su cách điện, cầm đầu dây ra của mô-bin (dây nối vào chụp bu-gi) để cách phần khung xe khoảng 0,5 – 1cm và đạp nổ. Nếu có tia lửa điện phát ra giữa 2 điểm trên là mô-bin còn tốt.  Tia lửa điện phát ra được xem là yếu khi khoảng cách giữa đầu dây và khung sườn dưới 0,5cm mới có tia lửa nhỏ. Điện khỏe khi khoảng cách này là 1 – 1,3cm mà tia lửa điện vẫn đánh ra đều đặn và có màu xanh.

 

Khi cả 3 bộ phận chính là cuộn nổ, TK, mô-bin cùng bu-gi, hệ thống dây dẫn tốt xe có điện, có xăng đầy đủ mà vẫn không nổ thì hãy nghĩ đến cuộn khiển. Cuộn khiển có nhiệm vụ điều tiết thời điểm đánh điện của bu-gi, vị trí của cuộn khiển nằm ngay trên phần vỏ của mâm điện. Trong đa số trường hợp thì cuộn khiển thường “không bao giờ” bị hỏng. Sau quá trình kiểm tra, điện đánh tốt, bu-gi tốt mà xe vẫn không nổ thì bạn phải kiểm tra xăng. Bài viết tiếp theo của Autocar Vietnam sẽ nói rõ với quý bạn đọc về các bệnh liên quan đến xăng và chế hòa khí của xe Minsk.

 

Điều cuối cùng khi chơi Minsk là dòng xe này không phải sinh ra để đua tốc độ. Do đó trong bất cứ chuyến đi nào bạn cũng cần đi với vận tốc phù hợp, dừng nghỉ hợp lý để tránh việc máy quá nóng dẫn tới những hỏng hóc không mong muốn.

 

Nguồn: Trần Giáp (Autocar)

Đọc tiếp...

Xem bài viết trên phiên bản di động

Vacbalodi - Để chọn một chiếc Minsk tốt, không chỉ nhìn bề ngoài là đủ mà cần phải kiểm tra kỹ lưỡng máy, côn, số, điện...

Hiện nay, trào lưu chơi các dòng xe côn tay đang trở nên phổ biến. Không khó để bắt gặp những chiếc xe côn tay kiểu cũ như Vespa, Minsk, Suzuki FX hay mới hơn như Suzuki Axelo, Honda CBR150, Yamaha FZ150… chạy ở ngoài phố. Người chơi thì cũng lắm nhưng hầu hết là các bạn nam trẻ. Đặc biệt trong số đó, Minsk đang được nhiều người lựa chọn.

Một chiếc Minsk đã được đại tu lại toàn bộ.

Trước đây, Minsk du nhập vào nước ta qua con đường hàng xách tay từ các nước trong khối xã hội chủ nghĩa (Nga, Belarus…) về. Dần dà sau đó, chúng được ưa chuộng bởi sức mạnh thồ hàng “vĩ đại”. Cho đến khi các dòng xe số phổ thông tràn ngập, cả một khoảng thời gian dài, người ta không còn thấy Minsk ở phố nữa mà chỉ còn dùng trên các vùng núi hoặc miền quê để... “chở lợn”. Nay chúng lại được nhiều bạn trẻ săn đón. Dáng vẻ nam tính mạnh mẽ cùng bộ máy trần, xe sử dụng côn tay dung tích 125cc, số gẩy, khả năng đi đường đồi núi và chở hàng cực lớn rất phù hợp với đi “phượt”. Đặc biệt là giá rất rẻ, rẻ đến mức có những chiếc xe được bán với giá sắt vụn mà thôi
Minsk đã không còn được sản xuất nữa, chính vì thế việc mua được một chiếc xe cũ còn tốt là điều vô cùng quan trọng cho những ai thích dòng xe này. Bài viết này giới thiệu cùng bạn đọc cách thức để chọn được một chiếc Minsk “khù khờ” còn tốt.

Hãy cúi xuống thật thấp để nhìn tổng thể cả bộ máy.

Mục đích và khả năng tài chính

Bạn cần phải xác định rõ mục đích mua xe để làm gì. Dùng để đi phố, đi du lịch hay đa năng. Do dòng Minsk dùng động cơ 2 kỳ xăng pha nhớt nên người chơi cũng cần một chút hiểu biết cũng như sẵn sàng sửa chữa chúng khi có sự cố giữa đường.
Thông thường, người mới chơi chỉ cần bỏ ra 2 - 3 triệu đồng là có một chiếc xe chạy tạm ổn. Khi thực sự dùng xe rồi, bạn mới biết được cần sửa chữa, thay thế hay “độ” theo kiểu nào cho phù hợp với mình. Kinh phí để làm lại xe hoàn chỉnh từ máy móc đến sơn, ngoại thất là khoảng 7 triệu đồng, nếu chỉ làm máy và sửa chữa nhỏ là 3 - 4 triệu đồng. Như vậy, tổng chi phí cho một chiếc xe hoàn chỉnh chỉ tầm 10 triệu đồng mà thôi. Đó là lý do vì sao Minsk đang là lựa chọn số một trong các dòng xe côn tay cá tính.

Quan sát tổng thể, chi tiết

Nếu như cách đây chừng 5 năm, Minsk chạy rất nhiều ở khắp nẻo đường của các tỉnh miền núi phía Bắc thì hiện nay, chúng chỉ còn lại rất ít. Hơn nữa, trong quá trình sử dụng, Minsk luôn phải chở rất nhiều đồ, vì thế chúng còn được người dân gọi bằng cái tên là xe “chở lợn”. Do đó, việc tìm mua được một chiếc xe Minsk nguyên bản là rất khó. Tuy nhiên, khi xem xét để mua xe, bạn cần đảm bảo một số yếu tố ngoại thất.

Chế hòa khí phải còn sáng, không bị chảy dầu ra máy.

Trước hết, xe phải còn đầy đủ các bộ phận như còi, đèn, xi-nhan, yên còn tốt. Cần kiểm tra vành bánh xe xem có bị gỉ sét, mục, mọt hay không. Kiểm tra toàn bộ khung sườn, một khung sườn tốt là ít bị hàn vá, nếu bị hàn vá nhiều chứng tỏ chúng đã qua nhiều lần sửa chữa. Cũng không cần quá chú ý vào giảm xóc (thụt) vì hầu hết khi mua về bạn đều phải thay chúng bằng thụt của Suzuki GN (phổ biến và rẻ hơn). Kiểm tra tay lái xem có bị rơ hay rung lắc, ngồi lên xe thử nhún tại chỗ để xem khung sườn còn chắc chắn hay không là thao tác bắt buộc.
Không được bỏ sót bất cứ chi tiết nào trên xe, từ giấy tờ đăng ký đến cả những vết hàn rất nhỏ trên khung sườn. Hãy nhìn một lượt thật kỹ từ đầu xe đến cuối rồi ngược lại với mục đích tìm ra những chi tiết hỏng hóc hoặc không còn tốt, từ đó bạn có thể mặc cả với người bán để có được giá tốt nhất.

Chạy thử và kiểm tra động cơ

Cấu tạo của dòng xe Minsk là sử dụng máy trần, động cơ 2 kỳ 125cc, xăng pha nhớt, khởi động bằng cần đạp. Do đó, bạn cần dựng thẳng xe và đạp nổ để kiểm tra xem hơi còn tốt không. Một bộ hơi còn tốt khi đạp phải nặng chân, tiếng nổ giòn và chắc, nếu đạp nhẹ thì hơi kém. Cho xe nổ ở chế độ ga-ran-ti, tăng giảm ga đột ngột và từ từ để nghe tiếng máy, nếu việc tăng ga đột ngột máy phát ra những tiếng kêu bất thường thì có thể do bi cơ hỏng, bộ tay biên hoặc pít-tông bị lắc. Thả hết ga để xe nổ cầm chừng, máy tốt sẽ chỉ nghe tiếng nổ mà không có tiếng “lách cách” hoặc “ xẹt xẹt” bất thường.

Chú ý những mối hàn vá trên toàn bộ khung sườn của xe.

Tiếp theo là kiểm tra côn tại chỗ. Côn phải bóp khá nặng tay, nếu bóp côn quá nhẹ có thể là bộ côn đã hỏng hoặc lá bị mòn. Bóp chặt côn và từ từ tăng ga, nếu xe phát ra những tiếng rít hoặc “lọc cọc” thì bộ côn có vấn đề. Khi tăng ga, tiếng máy nổ to hơn trong và giòn chứ không gầm lên, đó là một biểu hiện của bộ côn tốt.
Nhìn xuống máy và kiểm tra chế hòa khí (bình xăng con), chế hòa khí phải còn mới, không có những vết do cạy phá hoặc sửa chữa nhiều, đặc biệt là không bị chảy dầu ra máy. Một bộ chế tốt là cực kỳ quan trọng với chiếc xe, nó giúp việc hòa trộn nhiên liệu với tỷ lệ phù hợp, tiết kiệm xăng, xe hoạt động ổn định.
Tiếp theo bạn cần chạy thử xe để xem sự hoạt động của máy. Ngồi ngay ngắn, bóp chặt côn, vào số, nếu chiếc xe tắt máy hoặc chồm lên đi là côn chưa cắt hết. Từ từ thả côn kết hợp với tăng ga, chiếc xe phải vọt lên không bị ì hoặc có hiện tượng trượt côn khi ga lớn. Tiếp tục chuyển sang các số khác để thử bộ số, số phải vào dễ dàng, không bị gằn hay mắc, dân chơi Minsk hay gọi là vào số rất “ngọt” đó là biểu hiện của một bộ máy khỏe. Tiếp tục di chuyển và đảo số liên tục để thử sự hoạt động đồng bộ giữa côn và số. Nhả ga, bóp côn, vào số phải nhẹ, không có những tiếng kêu bất thường.
Nếu có thể, hãy chở thêm một người ngồi sau và bắt đầu di chuyển. Khi tải trọng 2 người xe vẫn phải bốc khi bạn nhả côn và tăng ga ở số 1, xe không có hiện tượng trượt côn hoặc ì máy là tốt. Cũng có thể quan sát lượng khói thoát ra ở ống xả của xe, ống xả phải kín và chỉ có khói ở phía lỗ xả mà không thoát ra ở các mối nối. Khói xe Minsk thường có màu trắng khi nổ cầm chừng, nếu chạy ở đường xa lộ bằng phẳng thì xe gần như không có khói hoặc rất ít, điều đó biểu thị một bộ máy tốt và tỷ lệ nhớt phù hợp.

Kiểm tra các phụ kiện khác

Lật yên xe để kiểm tra mặt dưới của yên, TK và khung sườn.

Sau khi chạy thử xong, bạn dựng chân chống giữa của chiếc xe lên và chờ khoảng 5 - 10 phút, nếu có nhớt nhỏ ra từ máy xuống đất là có thể bị hở dzoăng buồng máy, có nhớt chảy ra ở đầu ống pô là cổ pô không kín. Nhìn trên lốc máy, phía dưới chế hòa khí phải không có nhớt đọng lại hay nhỏ xuống là tốt.
Mở nắp yên để kiểm tra lớp mút dưới yên cũng như xem TK của xe có còn mới hay đã bị vỡ và cũ. Bạn cũng cần kiểm tra lại vành xe, vành phải cân, khi quay bánh không bị liệng hay đảo, các tăm bánh phải đều không cong gãy hoặc mất. Chú ý quan sát chân tăm xem có bị gì hoặc thủng vành. Nếu có thể, bạn hãy xem thêm về hệ thống điện, các dây điện phải còn tốt, không bị cắt nối quá nhiều, không có hiện tượng đứt hoặc hở dây.
Các bộ phận khác như bình xăng, phanh trước sau, đèn báo rẽ, đèn trước, hoạt động của các công tắc, chỗ để chân, cần số, cần đạp, cốp, số khung số máy phải khớp với đăng ký xe... cũng cần phải được kiểm tra kỹ lưỡng.
Việc lựa chọn một chiếc xe tốt ngay từ khi mua đồng nghĩa với việc bạn phải bỏ ra ít chi phí sửa chữa hơn trong quá trình vận hành. Nếu có điều kiện, khi mua xe cũ về bạn nên đại tu lại toàn bộ từ máy đến khung sườn, điện, sơn... để có được chiếc xe an toàn như ý.

Nguồn: Theo AutoCar

Đọc tiếp...

Xem bài viết trên phiên bản di động

Vacbalodi - Lễ bỏ mả là một nghi lễ tiêu biểu và quan trọng nhất trong hệ thống các nghi lễ truyền thống của người Raglai. Nó thể hiện một cách đầy đủ, đậm nét bản sắc văn hóa của tộc người này.


Raglai – dân tộc có nền văn hóa cổ truyền phong phú

Là tộc người thuộc ngữ hệ Malayo – Polinésien (Nam đảo) ở Việt Nam, người Raglai cư trú lâu đời ở các tỉnh cực Nam Trung Bộ, tập trung chủ yếu ở các địa bàn vùng núi và một số ít ở ven biển. Trong thành phần 54 dân tộc Việt Nam, Raglai là tộc người chiếm tỷ lệ thấp, nhưng có thể nói đây là dân tộc có nền văn hóa cổ truyền phong phú, đa dạng và có nhiều giá trị đặc sắc. Trải qua nhiều biến cố lịch sử, như thay đổi về điạ bàn cư trú, giao lưu tiếp xúc với các tộc người,… dân tộc Raglai đã hình thành nên một nền văn hóa truyền thống mang sắc thái riêng.

Người Raglai có một tài sản văn hóa dân gian vô cùng phong phú, đa dạng và đặc sắc. Sự phong phú và đa dạng thể hiện rõ nhất là ở hệ thống các lễ hội, nhạc cụ, các làn điệu dân ca, sử thi, truyện cổ tích, câu đố, thành ngữ, tục ngữ,…Trong đó, Lễ hội truyền thống chính là nơi hội tụ, cố kết cộng đồng Raglai luôn bền chặt. Lễ hội cũng là nơi đào tạo lớp nghệ nhân mới, quan trọng hơn nữa nó là cái nôi hàm chứa, bảo tồn và phát huy các loại hình nghệ thuật dân gian. Lễ xong là đến phần hội. Bao giờ cũng vậy, khi men rượu cần đã bén là “bùng phát” tất cả các loại hình văn nghệ dân gian của các thành viên trong gia tộc, dòng họ: diễn tấu thi tài đánh mã la với những bài hay nhất, khó nhất: Ruwe. Poriyu Crao, Atoq pakrup; Dong Tiwan, Dong Sia Sia… diễn ra sôi nổi.

Lễ bỏ mả - nét văn hóa đặc sắc của người Raglai

Cũng như các dân tộc Tây Nguyên khác, người Raglai quan niệm rằng; trong cõi nhân gian có hai thế giới cùng tồn tại là thế gian của những người đang sống và những người đã mất. Theo tập tục cổ truyền, lễ bỏ mả (còn gọi là lễ bỏ ma) được thể hiện dưới hai hình thức: Bỏ mả cùng lúc với đám tang và bỏ mả có thời gian chuẩn bị, nhưng bỏ mả cùng lúc với đám tang có nhiều thuận lợi hơn.

Người Raglai chuẩn bị cho buổi lễ bỏ mả.Ảnh: Internet

Lễ bỏ mả cũng tùy thuộc vào kinh tế của từng gia đình. Nhà nào kinh tế khá giả làm lớn, gia đình khó khăn làm nhỏ. Thông thường nghi lễ này được tiến hành trong 3 ngày với các nghi thức khác nhau, mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc được truyền lại từ đời này sang đời khác và bảo tồn cho đến ngày nay.

Thực hiện nghi lễ bỏ mả. Ảnh: Internet

Trong các ngày tổ chức lễ, ngày thứ hai được xem là lễ chính, thu hút hàng xóm láng giềng, bạn bè gần xa cùng nhau ăn buổi cơm cuối cùng để “dứt dứt” cùng người đã khuất. Chương trình lễ diễn ra rất nhiều nghi thức: Lễ bầu chủ nhang, dặn hồn mả, cúng Kagor, đập heo, gà, rước hồn mả về ăn cơm, làm tầng mả cho người đã chết, cúng cơm sáng, lễ dứt dứt.

Các thầy cúng mời người đã khuất về nhận lễ vật trong lễ bỏ mả.Ảnh: Internet

Điệu hát không bao giờ được thiếu sau lễ bỏ mả chính là Suri Budhi atau (hát trao gởi tâm tình giữa đàng gái và đàng trai chấm dứt quan hệ với người đã khuất); hát pato khuyên dạy cháu con, hát manhi lakay – kumay (đối đáp trai gái). Hát Alew, Katheng (tâm tình); thổi kèn bầu Kupoat đệm cho hát, thổi kèn bầu Sarakel đệm cho múa, búng đàn môi Awat, Radik… Lúc này thì chẳng cần ai giới thiệu, chẳng cần có người nghe, người xem; mình hát, mình múa chính là múa - hát cho mình. Cuộc vui kéo dài cho đến khi nào rượu cần đã nhạt và mặt trời đã lên cao mới kết thúc.

Múa, hát trong nghi lễ. Ảnh: Internet

Lễ bỏ mả của người Raglai thể hiện tình cảm, trách nhiệm của người sống đối với người chết. Đồng thời còn là dịp thể hiện sự đền ơn đáp nghĩa công lao ông bà, báo hiếu cha mẹ và còn biểu hiện tình làng nghĩa xóm gắn kết bền chặt, thể hiện văn hóa ứng xử giữa con người với con người. Nó chứa đựng những quan niệm về sự sống, cái chết và quan niệm về thế giới tâm linh. Đối với họ, chết không phải là hết mà là bắt đầu cho cuộc sống khác ở một thế giới khác, đó là xứ sở của ông bà tổ tiên. Đó chính là những sắc thái văn hóa góp phần tạo nên bản sắc văn hóa của người Raglai nói riêng, các tộc người nói chung. Với những giá trị nổi bật đó, năm 2012, Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch đã quyết định đưa Lễ Bỏ mả của người Raglai ở huyện Khánh Sơn, tỉnh Khánh Hòa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình Tập quán xã hội và tín ngưỡng.

Nguồn: Cinet

Đọc tiếp...

Xem bài viết trên phiên bản di động

Vacbalodi - Theo quan niệm của người Si La, trong công cuộc mưu sinh, đồng bào luôn được tổ tiên, ông bà, cha mẹ che chở, phù hộ sức khỏe, cho cháu con vụ mùa tốt tươi, do đó, khi xuất hiện những hạt lúa chín đầu tiên trên nương rẫy, đồng bào Si La sẽ lấy những hạt lúa đó về làm lễ cúng tổ tiên trước khi thu hoạch mùa vụ.

Đồng bào thường tổ chức lễ mừng cơm mới khoảng từ cuối tháng 8 đến đầu tháng 9 âm lịch hàng năm và đây cũng là khoảng thời gian bắt đầu vụ thu hoạch.

Trước khi làm lễ mừng cơm mới, đồng bào lấy những bông lúa chín đầu tiên

Theo truyền thống của người Si La, lễ mừng cơm mới được diễn ra trong một ngày tại gia đình trưởng mỗi dòng họ. Gia đình trưởng dòng họ có bàn thờ và trưởng họ thường là người thay mặt cho cả dòng họ làm các thủ tục trong các nghi lễ cúng. Tuy nhiên, vì lễ mừng cơm mới là một trong những nghi lễ đặc trưng tiêu biểu của đồng bào Si La nên không chỉ tổ chức tại mỗi gia đình trưởng dòng họ riêng, mà tại tất cả các dòng họ khác trong bản cũng đều tổ chức lễ mừng cơm mới và sau các nghi lễ cúng mời tổ tiên, các gia đình trong họ sẽ đến dự bữa cơm mừng cơm mới tại nhà trưởng dòng họ.

Đồng bào ra suối bắt cua, cá về làm lễ

Sáng sớm ngày làm lễ, tất cả các gia đình trong bản phải quét dọn nhà cửa, rửa bát đũa, lau chùi các đồ dùng sinh hoạt trong nhà và sửa sang nơi thờ cúng. Sau khi mọi thứ được chuẩn bị xong, chiều tối gia chủ (trưởng dòng họ) bắt đầu nấu cơm mới và chế biến các đồ lễ như con cá, con cua, con sóc, củ mài, củ khoai... lấy từ suối, từ rừng về hấp cho chín, bày lên mâm cúng. Khi mặt trời lặn hẳn, gia chủ tiến hành lễ cúng mời tổ tiên, ông bà, cha mẹ những người đã khuất về hưởng đồ lễ cơm mới.

Lễ cúng dưới bàn thờ xong, gia chủ cử người chuyển nguyên mâm lễ đó đặt cạnh bếp chính bên giường gia chủ (với người Si La chỉ có những gia đình trưởng họ mới được làm bếp này. Bếp làm ở trong nhà, ngay cạnh cột chính của nhà, là nơi giữ lửa ấm cho cả họ, bảo vệ che chở mọi người và là nơi chủ họ sưởi ấm, hút thuốc). Mâm cúng có đặt thêm bát nước trắng và một ống tre cao 15cm, có đường kính miệng khoảng 8cm, bên trong ống có men rượu, trên miệng phủ lá chuối và cắm 3 que tre, tượng trưng cho bình rượu cần.

Tiếp đó, gia chủ sẽ cúng tổ tiên lần thứ hai. Sau mỗi lần cúng, gia chủ sẽ cho một người con cháu trong nhà cầm thìa múc lấy lần đầu 3 thìa nước trắng đổ vào ống, hai lần sau mỗi lần múc lấy một thìa. Lễ cúng phải đủ ba lần. Sau đó, đồ lễ được mang ra cho mọi người trong họ dùng, riêng cơm mới làm đồ cúng phải đổ một bát riêng dành cho con chó trong nhà ăn trước, rồi các thành viên trong nhà mới được ăn.

Sau nghi lễ cúng mời tổ tiên về hưởng cơm mới xong, tại nhà gia chủ, con cháu trong họ sẽ bày mâm mời anh em họ hàng, khách trong bản đến dự bữa cơm mới và chúc may mắn cho gia đình và dòng họ. Lễ mừng cơm mới của người Si La kết thúc trong tiếng nói cười và những lời chúc tụng nhau trong bữa cơm liên hoan của gia chủ, mọi người ai cũng vui mừng trước thành quả của một vụ mùa bội thu và tin tưởng rằng cuộc sống của họ sẽ vẫn thuận lợi trong những vụ mùa tiếp sau.

Ngân Hoa (Nguồn: svhttdldienbien.gov.vn)

Đọc tiếp...

Xem bài viết trên phiên bản di động

Vacbalodi - Đã thành lệ, cứ thu hoạch xong vụ lúa, khoảng tháng 11 hàng năm, bà con dân tộc Lào ở Lai Châu lại tổ chức Lễ hội Bun Vốc Nậm - lễ hội té nước với nhiều hoạt động mang tính phồn thực như đập mẹt, gõ trống, tuốt lá cọ,... đội nón, khoác áo tơi đi đến các nhà xin nước, xin lộc trời, rồi ra sông té nước vào nhau, nhằm gợi ý trời đất cho mưa xuống để vụ mùa tốt tươi, bội thu và cầu mong cho vạn vật sinh sôi, nảy nở.

Thiếu nữ Lào diện trang phục xinh đẹp trong ngày hội té nước

Từ xưa, dân tộc Lào đã lấy cây lúa nước làm cây trồng chủ đạo. Họ rất coi trọng nước và cho rằng nước là nhu cầu sống của vạn vật. Ngày nay nhiều công trình thủy lợi đã góp phần khắc phục những khó khăn về nước, nhưng tiêu chí nước vẫn là một mối quan tâm và là ý nguyện của đồng bào Lào và họ nương tựa vào “phạ”, “then” để thực hiện ý nguyện đó. Theo thời gian, lễ té nước của đồng bào Lào trở thành Lễ hội cộng đồng với nhiều nét sinh hoạt văn hoá, văn nghệ, trò chơi dân gian lành mạnh.

Trong lễ hội, tất cả cộng đồng các dân tộc đều được tham gia, và chủ lễ không phải là các “mo bản”, “then bản” hay già làng mà là các nam nữ thanh niên trong bản. Họ đập mẹt, gõ trống, tuốt lá cọ, tuốt lạt... bắt chước tiếng sấm, tiếng mưa rơi. Họ đội nón, khoác áo tơi đến các nhà xin nước, xin lộc trời; ra sông té nước vào nhau với những hành động mang tính phồn thực, nhằm gợi ý cho trời đất để mưa xuống cho vụ mùa tốt tươi, bội thu...

Lễ hội té nước gồm hai phần: phần lễ là cúng cầu các thần linh về chứng giám lễ hội, rồi cho mưa thuận gió hòa, người người mạnh khỏe, nhà nhà hạnh phúc. Đoàn các nghệ nhân đi thành hai hàng, theo sau hai người đánh trống và đánh chiêng tiến về 3 gia đình văn hóa tiêu biểu của xã. Lời xin nước được thể hiện bằng hình thức hát. Chủ nhà thay mặt bà con hát xin với thần linh cho mưa đúng thời vụ, cây cối sinh sôi nẩy nở, không bị sâu bệnh phá hoại. Hát xong, chủ nhà bất ngờ cầm muôi, gáo múc nước ở trong một cái chum để sẵn ngay đầu nhà, té đều vào cả đoàn xin nước.

Đồng bào Lào té nước với quan niệm càng ướt nhiều càng may mắn trong lễ hội té nước

Sang phần hội, bà con ra suối té nước với quan niệm càng ướt nhiều càng may mắn. Té nước xong mọi người cùng về thưởng thức các món ẩm thực làm từ sản phẩm nông nghiệp của chính bà con dân tộc Lào như cơm lam, bánh chưng, xôi màu. Bên cạnh đó là các trò chơi đẩy gậy, kéo co, thi văn nghệ... Các bản cử những chàng trai, cô gái khỏe mạnh, khéo léo, xinh đẹp của bản ra đua tài.

Lễ hội khép lại với phần ném còn hào hứng dành cho tất cả mọi người. Lễ hội kết thúc cũng là khi mặt trời xuống núi...

M.Huyền (Nguồn: thethaovanhoa.vn)

Đọc tiếp...

Xem bài viết trên phiên bản di động

Vacbalodi - Lễ hội Katê là lễ hội lớn nhất của đồng bào Chăm, được tổ chức mỗi năm một lần vào tháng 7 lịch Chăm, tức là khoảng 25/9 đến 5/10 dương lịch để tưởng nhớ các vị nam thần như Pô Klong Garai, Pô Pôme... Lễ hội thường diễn ra trong 3 ngày, lần lượt từ đền tháp về làng rồi về từng gia đình Chăm tổ chức lễ cúng. Lễ hội mang nhiều yếu tố đối lập của cấu trúc lưỡng hợp: màu sắc, nghi lễ, hội hè như đực - cái, ngày - đêm, sáng- tối... tất cả đều thể hiện ước vọng phồn thực trong sự liên kết lứa đôi, cầu mong cho sự sinh sôi nảy nở của con người, vật nuôi và mùa màng tươi tốt của người Chăm.

Lễ hội Katê - lễ hội lớn nhất của đồng bào Chăm

Lễ hội Katê gồm hai phần: phần lễ và phần hội. Phần lễ: các nghi thức hành lễ như lễ đón rước y phục, lễ mở cửa tháp, lễ tắm tượng thần, lễ mặc y phục cho tượng thần và đại lễ. Một ngày, trước khi lễ hội chính thức diễn ra tại các đền tháp thì đồng bào có tổ chức lễ đón rước y trang từ người Raglai tại đền Pô Nưgar. Theo truyền thuyết, người Raglai là em út của người Chăm có nhiệm vụ giữ gìn y trang để mỗi năm trao lại cho người Chăm. Các lễ hội Ka tê đều có sự tham dự của người Raglai với các điệu múa đặc sắc dâng lên thánh thần.

Vào ngày thứ hai, lễ diễn ra tại tháp Pô Klong Garai nằm trên ngọn đồi Trầu thuộc phường Đô Vinh và tháp Pô Rôme trên đồi "Bôn acho" tại thôn Hậu Sanh, xã Phước Hữu, tỉnh Ninh Thuận. Trong buổi lễ này người Chăm sẽ thực hiện nghi thức tắm và mặc y trang cho vua. Đây là nghi thức kỳ bí nhất diễn ra bên trong tháp. Mở đầu là vị cả sư và sư ông từ giữa tháp làm lễ mở cửa tháp sau đó đoàn người gồm cả sư, bà bóng, thầy kéo đàn Kanhi và các giáo đồ trung tín tiến vào tháp. Vị cả sư cầm lọ nước thánh có pha trầm hương tưới lên tượng thần (tượng thần bằng đá dưới hình thể Mukhalinga - linga hình mặt người).

Lễ mặc y trang cho vua diễn ra ngay sau đó nhịp nhàng theo các câu hát của thầy kéo đàn Kanhi. Thầy kéo đàn Kanhi kết thúc bài hát đầu tiên thì cả sư, bà bóng... đã mặc xong váy cho vua. Cứ như thế y trang lộng lẫy được khoác lên tượng ngài theo các lời hát. Nghi lễ tắm và mặc y trang cho nhà vua diễn ra thành kính đầy tính tâm linh. Những người được tắm cho vua còn thấm nước trên tượng ngài bôi lên đầu mình để cầu may mắn, sức khỏe. Thầy kéo đàn Kanhi là người giữ nhịp cho buổi lễ, mỗi bài thầy hát đều mang một ý nghĩa tín ngưỡng và tưởng nhớ tổ tiên.Khi điệu múa thiêng trong tháp vừa kết thúc thì ở ngoài tháp bắt đầu mở hội với những điệu trống Gi Năng và kèn Saranai cùng vang lên hoà với các điệu múa và làn điệu dân ca Chăm.

Đồng bào Chăm vui ngày hội Katê

Chiều tối ngày thứ 2 lễ hội ở các tháp Chăm kết thúc và sau đó là lễ hội Katê ở làng và từng gia đình. Tại các làng Chăm không khí lễ hội lại bừng lên tuy nhiên qui mô nhỏ hơn và phần lễ cũng đơn giản hơn. Trong thời gian này gia đình nào có điều kiện thì mới tổ chức, nếu gặp lúc kinh tế khó khăn thì có thể mỗi dòng họ cử một gia đình để tổ chức. Chủ lễ cúng Katê là người trong gia đình hoặc là người lớn tuổi trong tộc họ. Vào ngày lễ này mọi thành viên trong gia đình đều có mặt đông đủ cầu mong tổ tiên thần linh phù hộ cho con cháu làm ăn phát đạt, tránh rủi ro, gặp nhiều điều may mắn trong cuộc sống. Đây cũng là dịp ông bà, cha mẹ giáo dục cho các thế hệ con cháu nhớ ơn, kính trọng tổ tiên. Trong dịp lễ này, mỗi gia đình cũng chuẩn bị bánh trái mời họ hàng, bạn bè đến thăm viếng, chúc tụng nhau.

Vào ngày thứ ba, tổ chức lễ hội diễn ra tại làng Mỹ Nghiệp thuộc thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước. Làng Mỹ nghiệp có tên Chăm là Caklaing, theo truyền thuyết đây là nơi sinh ra vị vua Chăm Pô Klong Garai. Làng còn có một nghề dệt thủ công truyền thống nổi tiếng có lịch sử phát triển lâu đời. Trong ngày hội Katê, làng Chăm Mỹ Nghiệp tổ chức Lễ dâng cúng thần làng, tổ sư nghề dệt và tổ tiên. Trong ngày hội họ còn tổ chức nhiều trò chơi như thi dệt vải, đội nước, đá bóng, văn nghệ...

Cúng lễ

Hát múa vui ngày hội

Lễ hội Katê được tổ chức trong 3 ngày và có thể kéo dài thời gian vui hội hơn để bà con người Chăm vui chơi giải trí và cầu cho một năm mùa màng tốt tươi. Có thể nói lễ hội Katê chính là dịp cho người Chăm giới thiệu sắc thái văn hóa của dân tộc mình, đem đến cho người dự hội những vẻ đẹp của Tháp Chăm cổ kính, những sản phẩm của nghề trồng lúa và đi biển thông qua lễ vật dâng cúng, bên cạnh đó trình diễn trước công chúng một nền ca- múa - nhạc dân gian giàu bản sắc riêng.

M.Huyền (Theo: dulichvietnam.vn)

Đọc tiếp...

Xem bài viết trên phiên bản di động

Vacbalodi - Đối với đồng bào M’nông ở Tây Nguyên, lễ vật cúng trong các nghi lễ rất quan trọng vì nó không chỉ thể hiện sự tôn kính, biết ơn các vị thần linh đã che chở, ban cho mưa thuận gió hòa mà còn thể hiện được sự phát triển, đi lên của dân tộc.

Trong các lễ hội lớn của người M’nông không thể thiếu bóng dáng con trâu. Ảnh: Internet

Đồng bào M’nông ở Tây Nguyên có một hệ thống nghi lễ xung quanh cuộc sống và mỗi nghi lễ đều gắn liền với một vật cúng nhất định. Những nghi lễ truyền thống không chỉ thể hiện lòng biết ơn sâu sắc của đồng bào đối với các vị thần linh mà còn thể hiện giá trị nhân văn cao cả.

Tùy theo ý nghĩa của từng nghi lễ mà đồng bào dâng lễ vật cúng. Lễ vật cúng thường là trâu, bò, heo, dê, gà… Đối với các lễ hội lớn, đặc trưng như: lễ ăn cơm mới, lễ cúng bến nước, lễ mừng thắng lợi, lễ mừng được mùa… thì vật hiến sinh bao giờ cũng là con trâu, nếu không có “ăn trâu” thì chưa được gọi là một lễ quan trọng.

Dựa vào sự non, già của con trâu (độ dài và cong của chiếc sừng) để đánh giá lễ hội đó lớn hay nhỏ. Ngày xưa, đồng bào M’nông quan niệm rằng, con trâu càng già, sừng càng dài thì đó mới thực sự là một lễ lớn. Ngày nay, vật hiến sinh cho các nghi lễ truyền thống phụ thuộc vào quy mô, tầm quan trọng của chúng mà đồng bào làm lễ hiến sinh.

Theo quan niệm của đồng bào M’nông, con trâu chính là “vật tổ” xa xưa và “hồn trâu” giúp con người gần gũi với thần linh hơn “các hồn” khác như “hồn nhện”, “hồn dế”, “hồn cào cào”… Ở đây, con trâu là con vật nuôi có giá trị kinh tế lớn của gia đình nên khi giết trâu tế thần là thể hiện lòng tôn kính, hiếu thảo cao nhất của con người với thế giới tâm linh. Đồng bào tin rằng “thần trâu”, “hồn trâu” luôn ở bên cạnh sẽ mang lại may mắn cho gia đình và cộng đồng…

Mặt khác, “ăn trâu” còn là dịp thể hiện sự hưng thịnh, trù phú của cộng đồng và là sợi dây gắn kết giữa con người với thế giới tâm linh. Con trâu là “linh hồn”, làm cho buổi lễ thêm sinh động, náo nhiệt và như một “sứ giả” chịu trách nhiệm trình lên các vị thần linh những lời thỉnh cầu, biết ơn của đồng bào.

Do đó, trước khi bị giết, trâu được chọn thường được chăm sóc, vuốt ve, tắm rửa sạch sẽ để tạo nên sự linh thiêng khác với những con trâu bình thường. Đặc biệt hơn, đồng bào M’nông còn có nghi thức “khóc trâu” để đưa tiễn “linh hồn” trâu về với thế giới tâm linh.

Đối với đồng bào M’nông, lễ vật cúng trong các nghi lễ rất quan trọng vì nó không chỉ thể hiện sự tôn kính, biết ơn các vị thần linh đã che chở, ban cho mưa thuận gió hòa mà còn thể hiện được sự phát triển, đi lên của dân tộc”.

Việc dâng lên các Yàng những tặng phẩm là những bằng chứng của đức tin, lòng biết ơn sâu sắc của bà con dân làng đối với thần linh và các thế lực siêu nhiên. Mỗi khi dâng hiến các lễ vật, chúng tôi cảm thấy yên lòng hơn rất nhiều vì được sự che chở, dẫn dắt của thần linh.

Có thể nói, lễ vật cúng trong các nghi lễ truyền thống của đồng bào M’nông nói riêng và các dân tộc Tây Nguyên nói chung là “lá chắn” mang lại sự an toàn, yên vui cho bà con dân làng. Ngày nay, nhịp sống đã thay đổi, nhưng đồng bào M’nông vẫn duy trì được phong tục truyền thống đặc sắc của dân tộc mình.

Nguồn: cinet

Đọc tiếp...

Xem bài viết trên phiên bản di động